Deall Tynnu Carbon Uniondeb-Uchel

Canllaw iaith glir i brynwyr ar Safon Biosiar Clo Carbon Cymru

1. Tynnu Carbon Deuocsid (TCD)

Beth mae’n ei olygu: Mae Tynnu Carbon Deuocsid yn cyfeirio at weithgareddau sy’n tynnu CO₂ yn ffisegol o’r atmosffer ac yn ei storio’n barhaol.

Pam mae’n bwysig: Mae TCD yn angenrheidiol i fynd i’r afael ag allyriadau gweddilliol na ellir eu dileu, hyd yn oed ar ôl datgarboneiddio dwfn.

Cyd-destun: Mae cynhyrchu biolosg yn tynnu CO₂ atmosfferig drwy dyfiant planhigion ac yn ei storio mewn ffurf garbon sefydlog (biolosg), gan gymhwyso fel TCD parhaol, nid gwrthbwysiad (allyriadau a osgoir neu amnewid cyfrifyddu).

Tynnu Carbon yn erbyn Dal a Storio Carbon

Tynnu:

  • Y weithred o dynnu CO₂ allan o’r atmosffer.
  • Wedi’i fesur ar y pwynt lle mae carbon yn cael ei ddal a’i sefydlogi.

Dal a Storio:

  • Y storio parhaus o’r carbon hwnnw a dynnwyd dros amser.

Cyd-destun:

  • Mae biolosg yn cyflawni tynnu (yn ystod tyfiant biomas) a dal a storio (drwy sefydlogrwydd carbon hirdymor mewn priddoedd).
  • Mae credydau’n cynrychioli tyniadau wedi’u dilysu, nid allyriadau a osgoir.

3. Parhad yn erbyn Parhaoldeb

Parhad:

  • Pa mor hir y disgwylir i garbon aros wedi’i storio, yn seiliedig ar dystiolaeth wyddonol.
  • Wedi’i fynegi mewn blynyddoedd (e.e. >100 mlynedd).

Parhaoldeb:

  • Yr hyder na fydd carbon sydd wedi’i storio yn cael ei wrthdroi, wedi’i gefnogi gan fonitro, dilysu, a llywodraethu.

Cyd-destun:

  • Mae biolosg yn bodloni trothwyon parhad o 100–1,000+ mlynedd, wedi’i alinio â meini prawf Carbon Direct ac Isometric.
  • Mae parhaoldeb yn cael ei atgyfnerthu drwy ddilysu annibynnol a rheolaethau cofrestrfa.

4. Mewnosod Carbon yn erbyn Gwrthbwyso Carbon

Gwrthbwyso:

  • Digolledu am allyriadau mewn man arall, yn aml wedi’i ddatgysylltu o gadwyn werth cwmni.
  • Wedi’i gysylltu’n hanesyddol â chredydau uniondeb isel.

Mewnosod:

  • Buddsoddi mewn tyniadau carbon o fewn cadwyn gyflenwi ddiffiniedig neu economi ranbarthol.

Yn y Safon hon: Mae Clo Carbon Cymru yn gweithredu model mewnosod carbon, gan gysylltu buddsoddiad yn uniongyrchol â rheoli tir Cymru, bioamrywiaeth, ac economïau gwledig.

5. Biolosg

Beth ydyw: Solid llawn carbon a gynhyrchir drwy wresogi biomas mewn amgylchedd ocsigen isel (pyrolysis).

Pam mae’n bwysig: Mae biolosg yn cloi carbon atmosfferig mewn ffurf sefydlog sy’n gwrthsefyll dadelfeniad am ganrifoedd.

Cyd-destun:

  • Mae biolosg yn cael ei gynhyrchu o goetiroedd, gwrychoedd, ac amaeth-goedwigaeth a reolir yn gynaliadwy.
  • Mae ei gynnwys carbon yn cael ei fesur a’i ddilysu’n annibynnol cyn ei drosi’n gyfwerth CO₂.

6. Tystysgrif Tarddiad Clo Carbon (CLOC)

Beth ydyw: Uned wedi’i dilysu o dynnu carbon, lle mae un CLOC yn hafal i un dunnell o CO₂ wedi’i dynnu’n barhaol.

Beth sy’n ei wneud yn wahanol:

  • Wedi’i gefnogi gan MRV wedi’i alinio ag ISO
  • Wedi’i gysylltu â chynhyrchu biolosg ffisegol
  • Wedi’i ymddeol yn dryloyw i atal cyfrif dwbl

7. Datrysiadau Seiliedig ar Natur (NbS)

Beth mae’n ei olygu: Gweithredoedd sy’n amddiffyn, adfer, neu reoli ecosystemau tra’n mynd i’r afael â newid hinsawdd ac yn cefnogi bioamrywiaeth.

Cyd-destun: Mae Safon Cynhyrchu Biolosg Clo Carbon Cymru wedi’i halinio â Safon Fyd-eang IUCN ar gyfer Datrysiadau Seiliedig ar Natur, gan sicrhau bod tynnu carbon yn cyflawni manteision ecolegol a chymdeithasol gwirioneddol.

8. Dilysu

Beth mae’n ei olygu: Asesiad annibynnol gan drydydd partïon cymwys i gadarnhau bod tyniadau carbon yn real, yn fesuradwy, ac yn barhaol.

Cyd-destun: Mae pob CLOC yn cael ei ddilysu o dan ISO 14064-3 ac wedi’i alinio ag Egwyddorion Carbon Craidd yr ICVCM.

9. Beth Rydych Chi'n ei Brynu:
Tystysgrifau Tarddiad Clo Carbon (CLOCs)

Mae pob CLOC yn cynrychioli un dunnell o CO₂ wedi’i dynnu’n barhaol.

Mae pob tystysgrif yn:

  • Wedi’i mesur a’i dilysu o dan safonau ISO
  • Wedi’i chysylltu â chynhyrchu biolosg ffisegol
  • Wedi’i chofnodi a’i hymddeol yn dryloyw
  • Wedi’i halinio ag Egwyddorion Carbon Craidd yr ICVCM
Pam Mae Hyn yn Bwysig i Brynwyr?

Mae tyniadau biolosg Clo Carbon Cymru yn cynnig:

  • Tynnu carbon o uniondeb uchel, nid gwrthbwysiadau
  • Effaith hinsawdd hirdymor, nid Storio byrhoedlog
  • Dilysu tryloyw, nid honiadau hunan-adroddedig
  • Manteision bioamrywiaeth a chymunedol, nid cyllid echdynnol