Nodyn Briffio
Prysgoedio, Biolosg a Thynnu Carbon Seiliedig ar Natur yng Nghymru
Cynulleidfa arfaethedig: Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), awdurdodau lleol, ffermwyr, perchnogion a rheolwyr coetiroedd annibynnol
Amlinelliad: Sut gall rheoli prysgoedio mewn coetiroedd llydanddail gyfrannu at amcanion hinsawdd, natur ac economi wledig drwy farchnadoedd TCD biolosg sy'n dod i'r amlwg
Neges Allweddol & Chefndir
Negeseuon Allweddol:
- Mae prysgoedio wedi’i ystyried ers amser maith fel gweithgaredd ymylol yn economaidd, ond mae hyn yn adlewyrchu modelau prisio hanesyddol yn hytrach na diffyg cynhyrchiant.
- Mae marchnadoedd tynnu carbon newydd o uniondeb uchel, seiliedig ar natur, yn seiliedig ar fiolosg, yn newid sut y gellir prisio allbynnau prysgoedio.
- Mae systemau prysgoedio yn addas iawn ar gyfer cyflenwi biomas cynaliadwy ar gyfer biolosg tra’n cynnal bioamrywiaeth a pharhad coetir.
- Mae’r dull hwn yn cyd-fynd yn agos ag amcanion polisi Cymru ar liniaru hinsawdd, adfer natur a rheoli tir cynaliadwy.
Cefndir:
Mae prysgoedio yn ffurf draddodiadol o reoli coetir lle mae coed yn cael eu torri ar gylchdroeon byr ac yn adfywio o’r bonyn. Ar draws llawer o Gymru, roedd coetiroedd llydanddail brodorol yn cael eu rheoli yn y ffordd hon yn hanesyddol. Dirywiodd prysgoedio yn ystod yr ugeinfed ganrif wrth i farchnadoedd ar gyfer coed tân, golosg a phren bach ddiflannu, wrth i lafur ddod yn brin, ac wrth i bolisi coedwigaeth symud tuag at gynhyrchu conwydd cylchdro hir.
O ganlyniad, mae llawer o gyn-goetiroedd prysgoedio bellach yn cael eu tan-reoli. Er bod y coedwigoedd hyn yn aml yn cadw gwerth ecolegol uchel, maent yn aml yn cael eu gweld fel rhai sy’n cynnig adenillion economaidd cyfyngedig, a all rwystro rheolaeth weithredol a buddsoddiad hirdymor.
Beth Sydd Wedi Newid?
Mae datblygiadau diweddar mewn tynnu carbon o uniondeb uchel, seiliedig ar natur, yn cynnig ffordd newydd o brisio rheolaeth brysgoedio. Yn benodol, mae biolosg – ffurf sefydlog o garbon a gynhyrchir drwy wresogi biomas mewn amodau ocsigen isel – yn caniatáu i garbon a ddaliwyd gan goed gael ei storio am ganrifoedd yn hytrach na dychwelyd yn gyflym i’r atmosffer.
Mae coetiroedd prysgoedio yn cynhyrchu cyflenwadau rheolaidd o ddeunydd diamedr bach sy’n addas iawn ar gyfer cynhyrchu biolosg. Gellir nawr trosi deunydd sydd wedi bod yn anodd ei farchnata yn hanesyddol yn:
- Storfa garbon barhaol, wedi’i dilysu drwy safonau ardystio cydnabyddedig;
- Canlyniad lliniaru hinsawdd mesuradwy, yn hytrach na budd a ragdybir;
- Ffrwd incwm bosibl, wedi’i chysylltu â marchnadoedd carbon yn hytrach na chyfaint pren yn unig.
Nid yw hyn yn troi prysgoedio yn system ddiwydiannol uchel-gynnyrch, ond mae’n gwneud ei werth yn weladwy ac yn hygyrch o fewn fframweithiau polisi a chyfrifyddu modern.
Pam Mae Prysgoedio'n Bwysig i Gymru
Mae rheoli prysgoedio yn cynnig sawl mantais sy’n arbennig o berthnasol yng nghyd-destun Cymru:
- Mae’n cefnogi amrywiaeth strwythurol a bioamrywiaeth mewn coetiroedd llydanddail brodorol;
- Mae’n osgoi cwympo clir ar raddfa fawr ac yn cynnal gorchudd coetir parhaus;
- Mae’n gydnaws â choetiroedd bach, coedwigoedd fferm a defnydd tir cymysg;
- Gellir ei gyflawni ar raddfa leol neu gymunedol, gan gefnogi menter wledig.
Pan gaiff ei gysylltu â chynhyrchu biolosg, gall prysgoedio gyfrannu at liniaru hinsawdd tra’n atgyfnerthu – yn hytrach na thanseilio – adfer natur a chymeriad y dirwedd.
Ateb Pryderon Cyffredin
- Parhaoldeb: Mae biolosg yn storio carbon yn fwy diogel na biomas sy’n sefyll yn unig, gan leihau’r risg o wrthdroi.
- Ychwanegoldeb: Mae adfer prysgoedio mewn coetiroedd sydd wedi’u hesgeuluso yn cynrychioli gweithgarwch rheoli newydd, nid dadleoli.
- Cynaliadwyedd: Mae systemau prysgoedio yn adfywio’n naturiol a gallant ddarparu biomas parhaus heb drawsnewid coetir.
Ni fydd prysgoedio’n briodol ym mhobman, ond lle mae amodau’n addas mae’n cynnig opsiwn risg isel, wedi’i alinio â pholisi, ar gyfer rheoli coetir gweithredol.
Goblygiadau ar gyfer Polisi ac Ymarfer
I CNC ac awdurdodau lleol, mae prysgoedio sy’n gysylltiedig â thynnu carbon yn seiliedig ar fiolosg yn darparu offeryn ymarferol ar gyfer cyflawni amcanion Rheoli Adnoddau Naturiol yn Gynaliadwy, gwytnwch hinsawdd ac adfer natur.
I ffermwyr a pherchnogion coetir, mae’n cynnig llwybr i ddod â choetiroedd sydd wedi’u tan-reoli yn ôl i ddefnydd cynhyrchiol heb eu trosi’n blanhigfeydd na dibynnu’n llwyr ar grantiau.
Casgliad
Ni ddylid deall prysgoedio bellach fel arfer ymylol neu hen ffasiwn. Gyda dyfodiad marchnadoedd tynnu carbon yn seiliedig ar fiolosg, gall chwarae rhan ystyrlon yn ymateb Cymru i’r argyfyngau hinsawdd a natur, tra’n cefnogi economïau gwledig gwydn a stiwardiaeth coetir hirdymor.
Cysylltwch â Ni
Am drafodaeth polisi, ymgynghoriad neu ymgysylltiad pellach:
Clo Carbon Cymru CYF – policy@clocarbon.cymru – www.clocarbon.cymru